Աշխարհի որևէ անկյունում, երբ պատահաբար երկու հայ են հանդիպում, անկախ նրանից թե ինչ լեզվով կբարեւեն իրար, առաջին հարցը, որ տալիս են միմյանց վերաբերում է այն բանին, թե որտեղացի է դիմացինը։ Կարելի է կարծել, թե առանձնահատուկ որեւէ բան չկա սրանում, յուրաքանչյուր ծանոթություն էլ սկսվում է դրանից։ Իրականում հարցը վերաբերում է ոչ թե դիմացինի, այլ վերջինիս ծնողների (հիմա արդեն նախնիների) ծննդավայրին ։ 

Իրոք, եթե որեւէ մի հայ Մարկոս Գրիգորյանին տա այդ հարցը, ապա վերջինս, մոռանալով Կրոպոտկինը (բնակավայր Կրասնոդարի նահանգում որտեղ ծնվել է), Թեհրանը (որտեղ մեծացել է), Հռոմը (որտեղ անցկացրել է իր ուսանողական տարիները), Նյու-Յորքը (որտեղ ապրել է իր ստեղծագործական հասունացումը), ավելի շուտ թերևս հիշատակի Կարսի անունը, քաղաք Թուրքահայաստանում, որտեղ ինքը երբեւէ չէ եղել, բայց որտեղից ծնողներն են իր ծնվելուց մի քանի տարի առաջ գաղթել։ 

Ինքնությունը բնակավայրով սահմանելու այս կարգը հայության մեջ արագորեն տարածվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Օսմանյան կայսրությունում իրագործված եղեռնից հետո։ Արեւմտյան Հայաստանի այլեւս պատմական աշխարհագրության մաս դարձած բնակավայրերի, գավառների, ու նահանգների անունները աշխարհասփյուռ հայության համար մնացին փոխադարձ ճանաչման միակ ատյանները։ 

Հայկական մշակույթի զարգացման յուրահատուկ պայմաններում առաջացած այս կարգը, այսօր միայն հայությանը չէ, որ հասկանալի է։ 20-րդ դարը սոցիալ-քաղաքական ցնցումների եւ քաղաքային կյանքի զարգացման կոնտեքստում մարդկանց զանգվածային տեղաշարժերը հանգեցրել են նրան, որ այն դարձել է ընդհանուր ու սկսել է գործել մշակութային ու կրոնական ամենատարբեր հանրություններում։ 

Ծննդավայրի հետ մարդու զգացական կապի փոխադրումը խորհրդանշականի ու նվիրականի ոլորտ, դրա կոդավորված ընկալումը բերեց մշակութային-մարդաբանական հետեւանքներ։ ժամանակակից մարդու համար այդ կապը սկսեց դրսեւորվել ոչ թե ծննդավայրին տրվող զգացական տուրքի ձեւով, այլ գիտակացական ընտրության մեջ այն վայրի, որտեղ կկամենար ապրել։ Ապրելու վայրի ընտրության մեջ հոգեւոր չափում ու տեսիլ դնելու հանգամանքը ենթադրում է որոնման տեւականություն ու հայտնագործության պատեհություն։ 

Մարկոս Գրիգորյանի տունը Գառնիում այդպիսի մի հայտնագործության արդյունք է։ Այն բնակության համար նախատեսված կացարան չէ՝ ավելի շուտ մի տեսահարթակ է, պատուհանների, դռների եւ այլազան խոռոչների մի համակարգ, որոնք բացվում են մի կողմից ձորի եւ մյուս կողմից՝ հեթանոսական տաճարի՝ բնության ու մշակույթի վրա։ Ամփոփվելու փոխարեն բացվելու գործառույթին գերապատվություն տալու այս հանգամանքը ենթադրել է տալիս, թե իրականում արվեստագետի կացարանը մշակութային մի նախագիծ է, որը տարածական եւ ծավալայինից առավել ժամանակային-պատմական չափումներ է իր մեջ պարունակում։ 

Արվեստագետը, մի փոքր հեգնելով ժամանակակից մշակութային-վարչական հաստատությունների գործառույթը, Գառնիի իր կացարանը ներկայացնում է իբրեւ «Հաղորդակցության միջազգային կենտրոն»։ Սակայն արվեստագետների եւ մտավորականների ազատ եւ ոչ ֆորմալ հանդիպումների մի վայրի ստեղծումը իբրեւ սոցիալ-մշակութային նախագիծ ունի նաեւ սիմվոլիկ ու կոնցեպտուլ բաղկացուցիչ։ Հաղորդակցությունը իբրեւ իր ստեղծագործության գերագույն պատճառ եւ նպատակ հաստատելն է։ 

Եւ իրոք, անկախ հանգամանքից, թե Մարկոս Գրիգորյանի ստեղծագործությունը պերֆորմենսի արտահայտություն կունենա, թե ուղղակի կերտումի, թեմատիկ առումով բնությանը (ջրի պակասությունից ճաքճքած հող ու արեւի շողերի տակ չորացած բույս) կվերաբերի, թե մարդուն(ինքն իր մշակութային-հոգեբանական պատյանում ամփոփվելուն հակված) հաղորդկացական նպատակը դրանում խորհրդանշական, գեղագիտական, իմացական կամ արվեստի այլ նպատակների նկատմամբ գերիշխող դիրք է գրավում։ 

Որեւիցե բնակավայր, ինչ խոսք, գոյության նախադրյալ չէ։ Գոյության նախադրյալը հաղորդակցությունն է, հոգու բաց լինելը ուրիշի առաջ։ «Որտեղացի՞ ես» հարցը, որ հաճախ տալիս ենք միմյանց, առանձնակի ճանաչողական նպատակներ թերեւս չի էլ հետապնդում։ Ուստի եւ իմաստ ունի այդ արտահայտությունը առավելապես ըղձական եղանակի մեջ ըմբռնել տեսնելով դրանում միայնակ հոգու ուրախությունը՝ «ինչ լավ եղավ, որ մենք՝, այստեղ՝ այս պահին հանդիպեցինք մեկ-մեկու»։ Կարսեցի Մարկոս Գրիգորյանը Գառնու իր կացարանով աշխարհի(բնության եւ պատմության) մեջ անծանոթ մարդկանց հանդիպման ահա այս երջանիկ պատեհությունն է բեմադրում։